دستور رئیس جمهور برای راه‌اندازی بورس نفت

براساس این گزارش، راه‌اندازی بورس نفت نخستین بار به وزارت نفت سپرده شد و یک تیم اجرایی نیز به سرپرستی کرباسیان مدیر سابق صندوق‌های بازنشستگی نفت، ماموریت راه‌اندازی این بورس را بر عهده گرفت اما به دلایل متعدد این تیم در راه‌اندازی بورس نفت توفیقی نیافت. این تغییر و تحولات البته همزمان شد با تصویب قانون جدید بازار اوراق بهادار ایران در مجلس شورای اسلامی. این قانون راه را برای ادغام بورس‌های کالای موجود و تشکیل یک بورس کالایی واحد در کشور هموار ساخت و از همین جا بود که زمزمه ادغام بورس نفت در بورس کالا مطرح شد.

به این ترتیب با منتفی شدن تاسیس بورس مستقل نفت، تمامی امور اجرایی این امر به بورس کالای ایران محول شد و در نخستین گام در بهمن سال 86 ورود فرآورده‌های نفتی و پتروشیمی به بورس کالا که تا آن زمان مشمول قیمت‌گذاری دولتی بود، مورد تصویب دولت قرار گرفت و از همان ماه دادوستد محصولات پتروشیمی در بورس کالا آغاز شد که این امر شفافیت قیمت و امنیت معاملات این گروه از کالاها را به دنبال داشت.

تجربه معامله محصولات پتروشیمی در بورس کالا نشان داد که می‌توان به تکمیل فرآیند ورود نفت و فرآورده‌ها در بورس نیز فکر کرد و بر همین اساس در اوایل پاییز سال جاری ورود نفت کوره به بورس کالا به تصویب هیات پذیرش سازمان بورس و اوراق بهادار رسید تا گام دیگری برای رسیدن به یک بورس واقعی نفت برداشته شده باشد. با این حال از زمان پذیرش نفت کوره در بورس کالا، شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی هیچ اقدامی برای عرضه این محصول در بورس نکرد و پرونده را در بلاتکلیفی نگاه داشت.

دبیر هیات مدیره بورس کالا در این رابطه گفته است: ابهام‌هایی در نحوه عرضه و چگونگی تسویه معامله نفت‌کوره برای شرکت پالایش و پخش وجود دارد که قرار است در نشستی با حضور کارشناسان بورس، این موضوع بررسی شود. عباس یعقوبی اضافه کرد: پس از معامله نفت کوره، نفت خام به صورت آزمایشی روی تابلوی معاملات می‌رود و در صورت انجام معاملات قابل قبول، سرانجام پس‌از چند سال بورس نفت یا به عبارت دیگر خرید و فروش نفت خام راه‌اندازی می‌شود.

سیدعلی حسینی، معاون نظارت بر بورس‌ها و ناشران سازمان بورس و اوراق بهادار نیز با اعلام این‌که چند ماه از پذیرش نفت کوره در بورس کالا می‌گذرد از عدم انجام اقدام عملی برای عرضه این محصول در بورس کالا انتقاد ‌کرده است.

مجموعه اظهارنظرها و مواضع پیدا و پنهان مسوولان دو وزارتخانه‌ای که به نوعی متولی راه‌اندازی بورس نفت هستند، نشان می‌دهد که با وجود اشتیاق فراوان مسوولان وزارت اقتصاد و زیرمجموعه‌های راه‌اندازی بورس نفت، وزارت نفتی‌ها تمایلی به اجرایی شدن آن حداقل با ساختار کنونی ندارند، اما از مخالفت علنی با آن نیز پرهیز دارند.

با این حال به نظر می‌رسد با تاکید ویژه رئیس‌جمهور دیگر جایی برای هیچ گونه مخالفت باقی نمانده و بورس نفت ایران به زودی به سرانجام خواهد رسید. در همین رابطه معاون وزیر نفت با اشاره به اعلام آمادگی رسمی به وزارت اقتصاد برای عرضه نفت کوره در بورس، از شرایط عرضه بنزین و گازوئیل در بورس سخن گفت و افزود: وزارت اقتصاد باید بسترهای لازم برای عرضه بورسی نفت و فرآورده‌های نفتی را فراهم کند.

محسن خجسته‌مهر در گفت‌وگو با مهر درباره درخواست اخیر رئیس‌جمهوری برای راه‌اندازی فوری بورس نفت و عرضه بورسی فرآورده‌های نفتی اظهار داشت: هیات دولت بهمن ماه سال 86 با صدور ابلاغیه‌ای، وزارت امور اقتصادی و دارایی را مسوول راه‌اندازی بورس نفت کرده است. این وزارتخانه باید با مشارکت وزارت امور خارجه، نفت و بانک مرکزی در دو مرحله اقدام به راه‌اندازی بورس نفت کند. معاون برنامه‌ریزی وزیر نفت با تاکید بر این‌که برای راه‌اندازی بورس نفت ابتدا در مرحله اول باید فرآورده‌های نفتی و پتروشیمیایی و در مرحله بعدی نفت خام در بورس عرضه شود، گفت: در حال حاضر تمامی محصولات پتروشیمی و فرآورده‌های پلیمری به استثنای کودهای شیمیایی در بورس عرضه می‌شوند.

خجسته‌مهر همچنین از اعلام آمادگی وزارت نفت برای عرضه نفت کوره در بورس خبر داد و اظهار کرد: هم‌اکنون وزارت نفت اعلام آمادگی رسمی خود را به وزارت امور اقتصادی و دارایی برای عرضه نفت کوره در بورس اعلام کرده است. دبیر کارگروه نمایندگان ویژه رئیس جمهور در امور نفت، با یادآوری این‌که در شرایط فعلی قیر، وکیوم باتوم و لوکات در بورس عرضه می‌شوند، اظهار کرد: وزارت امور اقتصادی و دارایی به عنوان متولی راه‌اندازی بورس نفت باید سازوکارهای قانونی عرضه فرآورده‌های نفتی و نفت‌خام را فراهم کند.

وی از ایجاد بسترهای قانونی، تعیین شاخص‌های بورس و تعریف مکانیسم ارزی عرضه نفت و فرآورده‌های نفتی به عنوان مهم‌ترین ماموریت‌های وزارت اقتصاد برای راه‌اندازی این بورس خبر داد و تاکید کرد: پیش‌بینی می‌شود به زودی امکان عرضه نفت کوره و در آینده‌ای نزدیک نفت خام و سایر فرآورده‌های نفتی فراهم شود. معاون برنامه‌ریزی و نظارت بر منابع هیدروکربوری وزارت نفت با اعلام این‌که هم‌اکنون یک کارگروه مشترک بین وزارتخانه‌های نفت و اقتصاد برای عرضه نفت کوره در بورس ایجاد شده است، اظهار داشت: پیش‌بینی‌ها نشان می‌دهد که امکان عرضه نفت کوره تا پایان سال جاری در بورس فراهم شود.

خجسته‌مهر در پاسخ به این سوال که آیا امکان عرضه بنزین و گازوئیل در بورس وجود دارد، توضیح داد: باید عرضه فرآورده‌های نفتی اصلی به ترتیب در بورس انجام شود.

وی با تاکید بر این‌که هم‌اکنون قیمت تمامی فرآورده‌های نفتی به صورت تکلیفی تعیین می‌شوند، تصریح کرد: برای عرضه فرآورده‌های نفتی همچون بنزین و گازوئیل ابتدا باید مقررات و تمهیدات عرضه این سوخت‌ها دیده شود و سپس امکان عرضه آنها فراهم خواهد شد.

معاون وزیر نفت با اعلام این‌که هدف دولت از ایجاد بورس نفت، ایجاد یک بورس تاثیرگذار انرژی در سطح منطقه است، خاطرنشان کرد: وزارت نفت محدودیت و مشکلی برای عرضه نفت‌خام و سایر فرآورده‌های نفتی در بورس ندارد اما وزارت اقتصاد و دارایی باید بسترهای لازم برای عرضه بورسی این حامل‌های انرژی را فراهم کند.